ABD-Türkiye Vergi Anlaşması: Türk Bireyler ve Şirketler İçin Avantajlar

Amerika Birleşik Devletleri ve Türkiye, 1996 yılında Gelir Üzerinden Alınan Vergilerde Çifte Vergilendirmeyi Önleme ve Vergi Kaçakçılığına Engel Olma Anlaşması'nı imzalamış; anlaşma 1997'de yürürlüğe girmiştir ("Anlaşma"). Anlaşma, iki ülke arasında akan gelirin vergi muamelesini düzenler ve ABD kaynaklı gelir elde eden Türk mukimleri ile ABD operasyonları veya yatırımları olan Türk şirketler için önemli korumalar sağlar.

Anlaşmayı anlamak şunlar için zorunludur:

• ABD kaynaklarından temettü, faiz, royalti veya sermaye kazancı elde eden Türk bireyler
• ABD yan kuruluşları, şubeleri veya ortak girişimleri olan Türk şirketler
• ABD'de hizmet sunan Türk profesyoneller
• ABD kurumlarındaki Türk öğrenciler ve araştırmacılar

Anlaşma avantajları, Türkiye veya Amerika Birleşik Devletleri mukimlerine sunulmaktadır. Anlaşma amaçları bakımından "mukim", ikametgâh, yerleşim yeri, yönetim merkezi veya benzer kriterler nedeniyle o ülkede vergiye tabi olan kişi veya kuruluştur.

Temel nokta: Türkiye'de kurulmuş ve Türk kurumlar vergisine tabi bir Türk şirketi, anlaşma amaçları bakımından genellikle Türk mukimidir. ABD'de yaşayan ve ABD vergi mukimi olan (yeşil kart sahibi veya önemli varlık testi) bir Türk vatandaşı ise genellikle Türk mukimi değil ABD mukimidir ve Türk mukim anlaşma avantajlarından yararlanamaz.

Anlaşma, üçüncü ülke mukimlerinin hak kazanmayacakları anlaşma avantajlarından yararlanmak amacıyla geliri Türkiye veya ABD üzerinden yönlendirmesini — "anlaşma alışverişi"ni — önleyen bir Avantajların Sınırlandırılması (LOB) maddesi içermektedir.

Anlaşmanın en değerli avantajlarından biri, Türk mukimlere ödenen ABD kaynaklı gelir üzerindeki ABD stopaj vergisinin indirilmesidir. Anlaşma olmaksızın çoğu pasif gelir üzerindeki standart ABD stopaj oranı yüzde 30'dur. Anlaşma bu oranları önemli ölçüde düşürmektedir.

Pratik uygulama: Bir ABD borçlusuna borç veren Türk banka, Anlaşma kapsamında faiz ödemeleri üzerindeki ABD stopajını yüzde 30'dan yüzde 10'a indirebilir.

Pratik uygulama: Bir ABD şirketine yazılım veya patent lisanslayan Türk teknoloji şirketi, Anlaşma kapsamında royalti ödemeleri üzerindeki ABD stopajını yüzde 30'dan yüzde 10'a indirebilir.

İndirimli stopaj oranlarını talep etmek için Türk mukim şunları yapmalıdır:

1. ABD ödeyicisine IRS Form W-8BEN (bireyler) veya IRS Form W-8BEN-E (kuruluşlar) sunmak
2. Türk mukimliğini ve Anlaşma avantajlarına hak kazandığını onaylamak
3. Gerekiyorsa ABD Vergi Kimlik Numarası (TIN) sağlamak

Anlaşma kapsamında, bir Türk şirket genellikle yalnızca Amerika Birleşik Devletleri'nde bir işyerine (PE) sahipse ABD gelir vergisine tabidir. İşyeri olmaksızın, ABD kaynaklı ticari kârlar yalnızca Türkiye'de vergilendirilir.

İşyeri, işin tamamen veya kısmen yürütüldüğü sabit bir iş yeridir. Örnekler:

• Yönetim merkezi
• Şube
• Ofis
• Fabrika veya atölye
• Maden, petrol kuyusu veya diğer doğal kaynak çıkarım yerleri

İnşaat işyeri: Bir inşaat veya montaj projesi yalnızca 12 ayı aşarsa işyeri oluşturur. ABD'de 12 aydan kısa projeler üzerinde çalışan Türk inşaat şirketleri ABD işyeri statüsünden kaçınabilir.

Anlaşma, işyeri statüsünden özellikle şunları hariç tutar:

• Tesislerin yalnızca mal depolama, teşhir veya teslimi amacıyla kullanılması
• Sabit bir iş yerinin yalnızca mal satın alma veya bilgi toplama amacıyla sürdürülmesi
• Sabit bir iş yerinin yalnızca hazırlık veya yardımcı faaliyetler için sürdürülmesi

Pratik uygulama: ABD'de mal depolamak ve ABD müşterilerine göndermek amacıyla bir depo bulunduran — ancak başka ABD iş faaliyeti yürütmeyen — Türk şirket, genellikle ABD işyerine sahip değildir ve ticari kârları üzerinden ABD gelir vergisine tabi değildir.

Anlaşma kapsamında, bir Türk mukimin mülk satışından (gayrimenkul dışında) elde ettiği kazançlar genellikle yalnızca Türkiye'de vergilendirilir — Türk mukimin ABD işyeri bulunmadıkça ve mülk bu işyeriyle bağlantılı olmadıkça.

ABD gayrimenkulü satışından elde edilen kazançlar, Anlaşma'dan bağımsız olarak ABD'de vergilendirilir. ABD Yabancıların Gayrimenkul Yatırımı Vergi Yasası (FIRPTA), yabancı bir kişinin ABD gayrimenkulü satması durumunda alıcıya stopaj yükümlülüğü getirir. Anlaşma FIRPTA'yı geçersiz kılmaz.

ABD'de bağımsız mesleki hizmetler (danışmanlık, hukuk, muhasebe, mühendislik) sunan Türk mukim, yalnızca ABD'de düzenli olarak kullanabileceği sabit bir üsse sahipse ABD'de vergilendirilir.

Türk bir şirket tarafından istihdam edilen ve geçici olarak ABD'de çalışan Türk mukim, aşağıdaki koşulların tamamının sağlanması halinde istihdam geliri üzerinden ABD gelir vergisinden muaftır:

1. Herhangi bir 12 aylık dönemde ABD'de 183 gün veya daha az bulunmak, ve
2. Ücretin ABD mukimi olmayan bir işveren tarafından ödenmesi, ve
3. Ücretin işverenin ABD işyeri tarafından karşılanmaması

Pratik uygulama: ABD işyeri bulunmayan bir Türk işveren tarafından kısa süreli bir proje için ABD'ye gönderilen Türk çalışan (183 günden az), genellikle maaşı üzerinden ABD gelir vergisi ödemez.

Anlaşma, ABD eğitim kurumlarındaki Türk öğrenciler ve araştırmacılar için özel muafiyetler öngörmektedir:

Öğrenciler: ABD üniversitesinde okuyan Türk öğrenci, yurt dışından geçim, eğitim veya staj amacıyla aldığı ödemeler üzerinden beş yıla kadar ABD vergisinden muaftır.

Araştırmacılar/Öğretim Üyeleri: ABD üniversitesi veya araştırma kurumunu ziyaret eden Türk öğretim üyesi veya araştırmacı, ücretleri üzerinden iki yıla kadar ABD vergisinden muaftır.

ABD vergi beyannamesi veren Türk mukimler, anlaşma avantajlarını şu şekilde talep edebilir:

1. Anlaşma pozisyonunu açıklamak: ABD vergi beyannamesiyle IRS Form 8833 (Anlaşmaya Dayalı Beyan Pozisyonu Açıklaması) sunmak
2. Anlaşma maddesini belirtmek: Talep edilen avantajı destekleyen Anlaşma maddesini belirtmek
3. Destekleyici belgeleri sağlamak: Türk mukimliği ve LOB uyumuna ilişkin kayıtları muhafaza etmek

ABD yatırımı değerlendiren Türk yatırımcılar şunları analiz etmelidir:

• Doğrudan mı yoksa ABD kuruluşu aracılığıyla mı yatırım yapılacağı
• Anlaşmanın temettü repatriasyonu üzerindeki etkisi (%15 stopaj vs. %30 yasal oran)
• Yatırımın ABD işyeri yaratıp yaratmadığı
• Gayrimenkul yatırımları için FIRPTA sonuçları

ABD yan kuruluşları olan Türk şirketler, şirketlerarası işlemlerin emsallere uygunluk ilkesine göre fiyatlandırılmasını gerektiren ABD transfer fiyatlandırması kurallarına (IRC Bölüm 482) uymak zorundadır. Anlaşmanın ilişkili kuruluşlar maddesi, Karşılıklı Anlaşma Prosedürü (MAP) aracılığıyla transfer fiyatlandırması uyuşmazlıklarını çözmek için bir çerçeve sağlar.

Bir Türk şirket, Anlaşma'yla tutarsız biçimde vergilendirildiğine inanıyorsa Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan MAP yardımı talep edebilir; GİB ardından uyuşmazlığı çözmek için IRS ile görüşür.

ABD-Türkiye Vergi Anlaşması, ABD kaynaklı geliri veya ABD iş faaliyetleri olan Türk bireyler ve şirketler için anlamlı avantajlar sağlamaktadır. Temettü, faiz ve royaltiler üzerindeki indirimli stopaj oranları, sınır ötesi işlemlerin vergi maliyetini önemli ölçüde azaltabilir. İşyeri kavramı, Türk şirketleri önemli bir ABD varlığı bulunmadıkça ticari kârları üzerinden ABD gelir vergisinden korur.

Anlaşmanın etkin kullanımı, mukimlik, LOB uyumu ve söz konusu gelir kategorisinin dikkatli analizini gerektirir. ULF New York, Türk şirketlerine ve bireylere ABD-Türkiye vergi anlaşması planlaması, stopaj vergisi uyumu ve sınır ötesi vergi yapılandırması konularında danışmanlık vermektedir. Anlaşma pozisyonunuzu değerlendirmek için bizimle iletişime geçin.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki veya vergi tavsiyesi niteliği taşımaz. Vergi yasaları ve anlaşma yorumları değişime açıktır; durumunuza özgü tavsiye için nitelikli ABD ve Türk vergi danışmanına başvurunuz.