ABD'ye mal veya hizmet ihraç eden ya da ABD'li ortaklarla distribütörlük ilişkisi kuran Türk şirketler için ticari sözleşme, iş ilişkisinin temelidir. İyi hazırlanmış bir uluslararası ticaret sözleşmesi; uygulanacak hukuku, uyuşmazlık çözümünü, ödeme koşullarını, teslimat yükümlülüklerini, fikri mülkiyet sahipliğini, münhasırlığı, fesih haklarını ve sorumluluk sınırlamalarını kapsar.

Uygulanacak hukuk maddesi, sözleşmenin yorumlanması ve uygulanmasında hangi ülkenin veya eyaletin hukukunun geçerli olacağını belirler. ABD'li taraflarla sözleşme yapan Türk şirketler için uygulanacak hukuk genellikle ABD hukuku (çoğunlukla New York, Delaware veya ABD'li karşı tarafın bulunduğu eyalet) ya da Türk hukukudur. ABD'li karşı taraflar neredeyse her zaman ABD hukukunu talep eder.

ABD hukuku içinde New York, gelişmiş ticaret hukuku, zengin sözleşme içtihadı ve deneyimli ticari mahkemelerin varlığı nedeniyle uluslararası ticari sözleşmelerde tercih edilen uygulanacak hukuktur.

Türk şirketler için tahkim, ABD mahkemelerinde dava açmaya kıyasla genellikle daha avantajlıdır:

• Tahkim kararları, Türkiye'nin taraf olduğu New York Sözleşmesi kapsamında Türkiye'de icraya konulabilir
• Tahkim yargılamaları gizlidir
• Uluslararası ticari uzmanlığa sahip hakemler seçilebilir
• ABD jüri yargılaması riski ortadan kalkar

Amerikan Tahkim Derneği (AAA), JAMS ve Uluslararası Ticaret Odası (ICC), ABD-Türkiye ticari uyuşmazlıklarında en yaygın kullanılan tahkim kurumlarıdır.

ABD ticari sözleşmelerindeki ödeme koşulları sektöre ve tarafların göreli pazarlık gücüne göre önemli ölçüde farklılık gösterir. Yaygın yapılar şunlardır:

Açık hesap (net 30, net 60, net 90): Alıcı, teslimat veya faturadan belirli gün sayısı içinde ödeme yapar. Köklü ticari ilişkilerde en yaygın yapıdır; ancak Türk ihracatçıyı kredi riskine maruz bırakır.

Akreditif (LC): Bir banka, belirtilen belgelerin (konşimento, ticari fatura, ambalaj listesi, menşe şahadetnamesi) ibrazı üzerine ihracatçıya ödeme yapmayı taahhüt eder. Akreditifler ihracatçılar için en yüksek ödeme güvencesini sağlar; ancak pahalı ve idari açıdan zahmetlidir.

Vesaik karşılığı ödeme: İhracatçının bankası nakliye belgelerini alıcının bankasına sunar; banka belgeleri ödeme (D/P) veya poliçe kabulü (D/A) karşılığında alıcıya teslim eder. Akreditiften daha az güvenli ancak daha az maliyetlidir.

Peşin ödeme: Alıcı sevkiyattan önce ödeme yapar. İhracatçı için maksimum güvence sağlar; ancak küçük siparişler veya yüksek özelleştirilmiş mallar dışında ABD'li alıcılar tarafından nadiren kabul edilir.

Türk ihracatçılar ayrıca ABD'de mal satışını düzenleyen ve sözleşmelere açıkça reddedilmedikçe belirli koşulları (garantiler dahil) zımnen ekleyen Tekdüzen Ticaret Kanunu (UCC) Madde 2'den haberdar olmalıdır.

Uluslararası Ticaret Odası tarafından yayımlanan Incoterms (Uluslararası Ticari Terimler), alıcı ile satıcı arasındaki risk, maliyet ve sorumluluk dağılımını tanımlar. ABD ticaretinde en yaygın kullanılan Incoterms şunlardır:

FOB (Gemide Teslim): Mallar sevk limanında gemiye yüklendiğinde risk alıcıya geçer. Satıcı ihracat gümrükleme işlemlerinden sorumludur; alıcı navlun, sigorta ve ithalat gümrüklemesinden sorumludur.

CIF (Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun Dahil): Satıcı, varış limanına kadar navlun ve sigorta bedelini öder. Mallar gemiye yüklendiğinde risk alıcıya geçer.

DDP (Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim): Satıcı, ithalat vergi ve harçları dahil tüm maliyet ve risklerden mallar alıcının tesisine teslim edilene kadar sorumludur. Bu terim büyük ABD perakendecileri ve e-ticaret platformları tarafından giderek daha fazla talep edilmektedir.

Fikri mülkiyetin geliştirilmesini, özelleştirilmesini veya lisanslanmasını içeren sözleşmeler dikkatli bir hazırlık gerektirir. ABD telif hukuku kapsamında bağımsız yükleniciler tarafından oluşturulan eserler otomatik olarak "işveren için yapılan eser" sayılmaz — telif hakkı, sahipliği sipariş eden tarafa devreden yazılı bir sözleşme olmadıkça yükleniciye ait kalır.

Lisans düzenlemelerinde lisans sözleşmesi şunları belirtmelidir:

• Lisansın kapsamı (münhasır veya münhasır olmayan, kullanım alanı, bölge)
• Süre ve yenileme hakları
• Telif ücreti oranları ve ödeme mekanizmaları
• Kalite kontrol standartları (özellikle marka lisansları için önemli)
• Alt lisans hakları
• Fesih hükümleri

Distribütörlük sözleşmeleri sıklıkla münhasırlık hükümleri içerir — ABD distribütörüne belirli bir bölgede Türk şirketin ürünlerini satma konusunda münhasır hak tanır. Münhasırlık hükümleri şunları dikkatle ele almalıdır:

• Münhasır bölgenin kapsamı (eyalet, bölge veya müşteri türüne göre)
• Distribütörün münhasırlığı korumak için karşılaması gereken asgari satın alma veya performans yükümlülükleri
• Türk şirketin belirli müşterilere (örneğin mevcut hesaplar veya kilit hesaplar) doğrudan satış hakkı
• Distribütörün performans yükümlülüklerini yerine getirememesinin sonuçları

ABD antitröst hukuku (Sherman Yasası, Clayton Yasası) kapsamında bazı münhasırlık düzenlemeleri — özellikle Türk şirketin önemli pazar gücüne sahip olması halinde — rekabet kaygılarına yol açabilir.

Fesih hükümleri, distribütörlük ve tedarik sözleşmelerinde en yoğun müzakere edilen maddeler arasındadır. Temel konular şunlardır:

• Fesih gerekçeleri (haklı nedenle fesih ve kolaylık için fesih)
• İhbar süreleri (kolaylık için fesihte genellikle 30-180 gün)
• Feshin sonuçları (stok iadesi, geçiş yardımı, bekleyen tutarların ödenmesi)
• Fesih sonrası yükümlülükler (müşteri talep etmeme, gizli bilgilerin iadesi, ticari markaların kullanımının sona erdirilmesi)

Türk şirketler, birçok ABD eyaletinin distribütörlük ilişkilerinin feshinde ek gereklilikler öngören bayi koruma yasaları çıkardığından haberdar olmalıdır; bu yasalar zorunlu ihbar süreleri, haklı neden gereklilikleri ve şerefiye tazminatı içerebilir. Bu yasalar sözleşmedeki uygulanacak hukuk maddesinden bağımsız olarak uygulanır.

ABD ticari sözleşmeleri genellikle her tarafın sorumluluğunu önceki 12 ay içinde sözleşme kapsamında ödenen tutarla sınırlayan ve dolaylı, arızi ve cezai zararları dışlayan karşılıklı sorumluluk sınırlaması hükümleri içerir.

Türk ihracatçılar ürün sorumluluğu tazminat hükümlerine özellikle dikkat etmelidir: Türk bir ürün ABD'de zarar verirse ABD distribütörü veya perakendecisi ürün sorumluluğu davalarıyla karşılaşabilir ve Türk üreticiden tazminat talep edecektir. Türk şirketler ABD satışları için yeterli ürün sorumluluk sigortasına sahip olduklarından emin olmalıdır.

Süregelen ABD ticari ilişkileri olan Türk şirketler için standart bir sözleşme çerçevesi geliştirmek — ana tedarik sözleşmeleri, distribütörlük sözleşmeleri, gizlilik sözleşmeleri ve satın alma siparişi koşulları dahil — her sözleşmeyi sıfırdan müzakere etmekten daha verimli ve maliyet etkindir.

ULF New York, ABD ticaret hukuku deneyimi ve Türk-ABD ticaret ilişkilerinde ortaya çıkan hukuki ve ticari konulardaki bilgi birikimini kullanarak Türk şirketlerin bu çerçeveleri geliştirmesine yardımcı olmaktadır.