ABD'de iş kurarak uzun vadeli ikamet hakkı elde etmek isteyen Türk vatandaşları için iki yatırımcı vize kategorisi öne çıkmaktadır: E-2 Antlaşma Yatırımcısı Vizesi ve EB-5 Göçmen Yatırımcı Programı. Her ikisi farklı hedeflere hizmet eder — E-2, aktif bir yatırıma bağlı yenilenebilir bir göçmen olmayan statü sunarken, EB-5 doğrudan green card yolunu açar. Her iki programın mekaniklerini anlamak, sermaye taahhüdünde bulunmadan önce zorunludur.

Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri arasında yürürlükte olan ikili yatırım antlaşması, Türk vatandaşlarını E-2 vizesine hak kazandırmaktadır. Bu vize, yalnızca antlaşma ülkelerinin vatandaşlarına açık bir göçmen olmayan kategoridir. Bu durum önemli bir avantajdır: pek çok ülke vatandaşı E-2 programına hiç erişememektedir.

Önemli Yatırım: E-2 vizesi belirli bir asgari dolar tutarı öngörmemekle birlikte, USCIS ve ABD konsolosluk görevlileri "önemlilik testi" uygular — yatırım, işletmenin satın alınması veya kurulmasının toplam maliyetine oranla önemli olmalıdır. Uygulamada 100.000 ABD Doları'nın altındaki yatırımlar yoğun incelemeye tabi tutulmakta; başarılı E-2 başvurularının büyük çoğunluğu 150.000 Dolar ve üzerini kapsamaktadır. Sermaye yoğun işletmelerde (restoran, üretim, perakende) 250.000–500.000 Dolar yaygındır.

Risk Altındaki Sermaye: Sermaye, işletmeye geri dönüşü olmayacak şekilde taahhüt edilmeli ve gerçek anlamda kayıp riskine açık olmalıdır. Vize onayı beklenirken emanette tutulan ya da işletmeye yatırılmak yerine kişisel varlıklarla güvence altına alınan fonlar bu şartı karşılamaz.

Aktif İşletme: Yatırım, gerçek ve faaliyette olan ticari bir işletmede yapılmalıdır — yalnızca gayrimenkul veya menkul kıymet tutan pasif yatırım araçları uygun değildir. İşletme, E-2 yatırımcısı tarafından aktif olarak yönetilmelidir.

Marjinal İşletme İstisnası: İşletme, yalnızca yatırımcı ve ailesini geçindirecek düzeyin ötesinde gelir üretmelidir. USCIS, işletmenin ABD'li çalışanlar için istihdam yaratacağına ya da başka biçimlerde ekonomiye katkı sağlayacağına dair kanıt arar.

Yönetim ve Geliştirme: Yatırımcı, işletmeyi geliştirmek ve yönetmek amacıyla ABD'ye gelmelidir. Bu durum genellikle işletmenin en az yüzde ellisine sahip olmayı veya kontrol hissesi tutmayı gerektirir.

Türk vatandaşları E-2 vizesi için İstanbul veya Ankara'daki ABD Konsolosluğu'na başvurur. Başvuru; kapsamlı bir iş planı, yatırım kanıtları (banka kayıtları, havale dekontları, satın alma sözleşmeleri), şirket kuruluş belgeleri ve işletmenin marjinal olmadığına ilişkin ayrıntılı açıklamayı kapsamalıdır.

E-2 vizeleri genellikle iki yıllık süre için verilir; nitelikli yatırım devam ettiği sürece sınırsız yenileme imkânı mevcuttur. E-2 vizelerinde kota uygulanmaz — pek çok istihdam bazlı kategorinin aksine yıllık sayısal sınır yoktur.

Temel sınırlama: E-2, göçmen olmayan bir vizedir. Tek başına green card'a yol açmaz. E-2 sahipleri göçmen olmayan niyet beyan etmek zorundadır; ancak uygulamada pek çok E-2 yatırımcısı aynı anda EB-5 veya başka göçmen yollarını da takip etmektedir.

E-2 yatırımları için en yaygın yapılar şunlardır:

• Türk vatandaşının tek veya çoğunluk ortağı olduğu LLC: Basit, esnek ve kontrolü açıkça ortaya koyar.
• Türk vatandaşının çoğunluk hissesini elinde tuttuğu C-Corporation: Yatırımcının ABD'li yatırımcı veya hisseli çalışan almayı planladığı durumlarda tercih edilir.
• Franchise edinimi: Franchiseler, yerleşik iş planları, marka bilinirliği ve kanıtlanmış gelir modelleriyle E-2 başvurusunu güçlendirdiğinden popüler bir E-2 aracıdır.

Göçmenlik ve Vatandaşlık Yasası kapsamında USCIS tarafından yönetilen EB-5 programı, ABD'de en az 10 tam zamanlı istihdam yaratan nitelikli bir sermaye yatırımı yapan yabancı uyruklu kişilere daimi oturma izni (green card) tanımaktadır.

2022 EB-5 Reform Yasası programı köklü biçimde yeniden yapılandırmıştır:

Standart Yatırım: Herhangi bir ticari işletmede 1.050.000 ABD Doları.

Hedefli İstihdam Alanı (TEA) Yatırımı: Kırsal bir alanda veya yüksek işsizlik oranına sahip bir bölgede (ulusal ortalamanın en az yüzde yüz ellisi) kurulu işletmede 800.000 ABD Doları. TEA belirlemeleri artık eyalet hükümetleri yerine USCIS tarafından yapılmaktadır.

Ayrılmış Kotalar: Reform Yasası, kırsal TEA projeleri için yüzde yirmi, yüksek işsizlik TEA projeleri için yüzde on ve altyapı projeleri için yüzde iki oranında ayrılmış vize tahsisi oluşturmuştur. Bu ayrılmış kotalar, özellikle kırsal TEA projelerinde işlem sürelerini önemli ölçüde kısaltmıştır.

Doğrudan EB-5: Yatırımcı, yeni bir ticari işletmeyi doğrudan finanse eder ve yönetir. Gerekli 10 istihdam, işletmenin bordrosundaki doğrudan çalışanlardan (W-2 çalışanları) oluşmalıdır. Bu yol maksimum kontrol sunar ancak aktif katılım gerektirir.

Bölgesel Merkez EB-5: Yatırımcı, USCIS onaylı bir Bölgesel Merkez'e — büyük ölçekli projeleri (oteller, karma kullanımlı yapılar, altyapı) finanse eden havuzlanmış bir yatırım aracına — sermaye koyar. İstihdam yaratma, dolaylı ve uyarılmış işleri de kapsayan ekonomik modeller kullanılarak hesaplanabilir; bu da 10 istihdam şartını çok daha kolay karşılanabilir kılar. Yatırımcı pasif konumdadır — işletmeyi yönetmez.

Türk yatırımcılar için Bölgesel Merkez yatırımları genellikle daha erişilebilirdir; operasyonel katılım gerektirmez ve istihdam yaratma metodolojisi daha esnektir.

EB-5 süreci birden fazla aşamadan oluşur:

1. I-526E Dilekçesi: Yatırımın EB-5 şartlarını karşıladığını kanıtlamak için USCIS'e sunulur. Mevcut işlem süreleri proje kategorisine ve USCIS iş yüküne göre 12 ila 36 ay arasında değişmektedir.

2. Konsolosluk İşlemleri: I-526E onayının ardından Türk vatandaşları genellikle Ankara veya İstanbul'daki ABD Büyükelçiliği üzerinden konsolosluk işlemlerine geçer. Bu aşama ek 6–18 ay sürer.

3. Koşullu Green Card: Kabul edildiğinde yatırımcı iki yıllık koşullu green card alır.

4. I-829 Dilekçesi (Koşulların Kaldırılması): Koşullu green card'ın sona ermesinden önceki 90 günlük pencerede sunulur. Yatırımın sürdürüldüğü ve gerekli istihdamın yaratıldığı kanıtlanmalıdır. İşlem süresi 12–24 aydır.

5. Kalıcı Green Card: I-829 onayının ardından yatırımcı 10 yıllık kalıcı green card alır.

Toplam süre: İlk yatırımdan kalıcı green card'a kadar yaklaşık 3–7 yıl.

Pek çok EB kategorisinin aksine, EB-5'te Türk vatandaşları için kayda değer bir bekleme listesi bulunmamaktadır. Türkiye, EB-5 açısından yüksek talep gören bir ülke değildir; bu nedenle Türk yatırımcılar, Çinli ve Hintli EB-5 başvurucuların yaşadığı yıllarca süren geri çekilme sorunuyla karşılaşmamaktadır. Bu, anlamlı bir avantajdır.

Türk yatırımcılar arasında yaygın bir strateji, görece hızlı elde edilebilen E-2 vizesiyle ABD'ye girmek ve aynı anda EB-5 dilekçesi sunmaktır. E-2, ABD'de yaşama ve çalışma iznini hemen sağlarken EB-5 süreci arka planda green card'a doğru ilerler.

Bu çift yollu yaklaşım, E-2 yatırımı ile EB-5 yatırımının çakışmamasını ve yatırımcının EB-5 aracılığıyla göçmen statüsü ararken E-2 amaçları doğrultusunda göçmen olmayan niyetini korumasını sağlamak için dikkatli bir hukuki yapılandırma gerektirir. Bu karmaşıklığı yönetmek için deneyimli bir göç avukatı şarttır.

Her iki program da önemli sermaye taahhütleri ve karmaşık hukuki gereksinimler içermektedir. Türk yatırımcılar için temel konular şunlardır:

• Fon kaynağı belgelendirmesi: USCIS, yatırılan sermayenin yasal yollarla elde edildiğine dair ayrıntılı kanıt ister. Türk yatırımcılar, fonların kaynağını — iş geliri, gayrimenkul satışı, miras veya diğer kaynaklar — İngilizceye çevrilmiş destekleyici belgelerle kanıtlamalıdır.
• İş planı kalitesi: Profesyonelce hazırlanmış bir iş planı, E-2 onayı için kritik öneme sahiptir ve EB-5 başvurularını güçlendirir.
• Bölgesel Merkez durum tespiti: Tüm Bölgesel Merkezler eşit değildir. Yatırımcılar, geliştiricinin geçmiş performansını, proje finansallarını, emanet düzenlemelerini ve Bölgesel Merkez'in USCIS onay durumunu titizlikle incelemelidir.
• Vergi etkileri: Hem E-2 hem de EB-5 yatırımcıları ABD vergi mukimi haline gelir; bu durum dünya genelinde gelir beyan yükümlülüğünü doğurur. Göç öncesi vergi planlaması zorunludur.

ULF New York, Türk yatırımcılara E-2 ve EB-5 yollarında — şirket kuruluşu ve iş planı hazırlığından USCIS dilekçe sunumuna ve süregelen uyuma kadar — entegre hukuki danışmanlık sunmaktadır.